Kortizol (Tükrük)
Test Bilgileri
Numune Alınma Şekli
Numuneler, kortizol tükürük toplama tüpüne alınmalıdır. Tüpün sünger kısmı 1-2 dakika boyunca ağızda tutulur ve daha sonra tüpe yerleştirilir. Toplanan numuneler aynı gün içinde laboratuvara ulaştırılmalı veya kısa süreli beklemelerde 2-8°C'de saklanmalıdır. Numune alım saatleri not edilip laboratuvarla paylaşılmalıdır.
Stabilite Özellikleri
Oda sıcaklığı: 24 saat, 2-8°C: 5 gün, -20°C: 1 ay. Numune toplandıktan sonra aynı gün içinde laboratuvara ulaştırılamayacaksa hemen dondurulması önerilir. Tekrarlı çözülüp dondurma işlemlerinden kaçınılmalıdır.
Numune Red Kriterleri / Testi Etkileyen Faktörler
Kan kontaminasyonlu, fazla viskoz veya gıda artığı içeren numuneler reddedilmelidir. Tükürük toplama sırasında diş fırçalama, sakız çiğneme veya yemek yeme işlemi yapılmamalıdır. Numune alımından 30 dakika önce sigara, alkol, kafein veya yoğun egzersizden kaçınılmalıdır. Glukokortikoid ilaçlar (prednizon, deksametazon vb.) test sonucunu etkileyebilir. Kadınlarda oral kontraseptif kullanımı plazma kortizolünü etkileyebilse de tükürük kortizol düzeyine genellikle etki etmez.
Test Bilgisi
Tükürük kortizol testi, hipotalamus-hipofiz-adrenal aksının fonksiyonel değerlendirmesinde kullanılan non-invaziv bir yöntemdir. Kortizolün tükürükteki düzeyi serbest serum kortizolünü yansıtır. Özellikle gece tükürük kortizol ölçümü, Cushing sendromu ve hiperkortizolizm tanısında en hassas testlerden biridir. Ayrıca adrenal yetmezlik, stres yanıtı ve glukokortikoid tedavi takibinde de yardımcı parametre olarak kullanılabilir.
Klinik Kullanımı
Tükürük kortizol ölçümü, Cushing sendromunun taranması ve tanısında, hiperkortizolizm veya adrenal yetmezlik şüphesi bulunan hastalarda, sirkadiyen ritim bozukluklarının değerlendirilmesinde ve kronik stres düzeyinin belirlenmesinde kullanılır. Akşam saatlerinde yüksek tükürük kortizol düzeyi, hiperkortizolizmin (Cushing sendromu) en erken göstergelerinden biridir. Ayrıca tedavi altındaki hastalarda kortizol baskılanma testleriyle birlikte değerlendirilerek tedavi etkinliğini gösterir.